Nauka manewrów żeglarskich
Definicja
Jest to przejście linii wiatru dziobem od bajdewindu jednego halsu do bajdewindu halsu drugiego.
W trakcie manewru przekraczamy kąt martwy, w którym żagle nie pracują. Dlatego manewr wykonujemy dynamicznie, aby nie stracić prędkości i manewrowości jachtu.
Wykonanie manewru:
- Określamy kierunek wiatru i kurs, którym płyniemy.
- Jeżeli nie jest to bajdewind – najpierw ostrzymy/odpadamy do bajdewindu.
- Komenda „Do zwrotu przez sztag” i odpowiedź załogi „Jest do zwrotu przez sztag”.
- Wybieramy grota do diametralnej.
- Sternik dynamicznie wychyla ster, by jacht skręcił w kierunku wiatru.
- Gdy fok zaczyna łopotać, wydajemy komendę: „prawy/lewy foka szot luz!”.
- Gdy jacht znajduje się w linii wiatru, załoga przesiada się na burtę nawietrzną.
- Po przejściu przez linię wiatru fok przechodzi na drugą burtę – komenda: „foka szot wybieraj!”.
- Luzujemy delikatnie szoty grota, aby jacht nie ostrzył z powrotem do kąta martwego.
- Prostujemy kurs jachtu delikatnym skontrowaniem sterem i płyniemy prosto.
Definicja
Jest to zmiana kursu względem wiatru od kursu pełnego do kursu ostrego. Może być to zmiana od baksztagu do bajdewindu, a także zmiana od pełnego bajdewindu do ostrego bajdewindu.
Podczas ostrzenia istotna jest kolejność działań: najpierw wykonujemy ruch sterem „na wiatr”, a dopiero następnie dobieramy żagle.
Ostrzenie „na raty”
Jeżeli chcemy wykonać łagodny zakręt bez wytracania prędkości, możemy robić to stopniowo: najpierw ruch sterem, później żagle; znów ruch sterem i ponownie wybieramy żagle — i tak aż do uzyskania odpowiedniego kursu lub do momentu osiągnięcia kąta granicznego.
Wykonanie manewru:
- 1. Określenie warunków: Sternik przed rozpoczęciem manewru precyzyjnie określa kierunek wiatru oraz kurs jachtu.
- 2. Praca sterem: Sternik płynnie wychyla płetwę sterową w stronę przeciwną do wiatru.
- 3. Komendy i praca załogi: Sternik wydaje komendę: „Lewy/Prawy foka szot wybieraj!”. Załoga i sternik równomiernie wybierają szoty.
- 4. Stabilizacja nowego kursu: Po osiągnięciu żądanego, ostrzejszego kursu sternik prostuje ster.
Uwaga: Manewr należy wykonywać płynnie. Zbyt gwałtowne ostrzenie bez jednoczesnej pracy na szotach skutkuje nagłym wyhamowaniem jachtu i wejściem w kąt martwy.
Komendy
- Sternik:
- „Lewy / prawy foka szot wybieraj”
- Szotmen:
- „Jest lewy / prawy foka szot wybieraj”
Odpadanie to manewr polegający na zmianie kursu jachtu w kierunku od wiatru — czyli przechodzeniu z kursów ostrzejszych do kursów pełniejszych (półwiatr, baksztag, fordewind).
Kolejność ma znaczenie: przed wykonaniem ruchu sterem należy w pierwszej kolejności luzować żagle. Uchroni to nas przed sytuacją pływania z przebranymi żaglami. Nieluzowanie żagli podczas odpadania może być skutecznym sposobem przewrócenia jachtu.
Charakterystyka manewru:
- Praca żaglami (najpierw): Zanim sternik ruszy sterem, załoga płynnie luzuje szoty foka oraz grota, w miarę zwiększania kąta względem wiatru.
- Wychylenie steru: Sternik płynnie wychyla płetwę sterową na nawietrzną, co wymusza zwrot dziobu w stronę zawietrzną.
- Balastowanie: Odpowiednie rozmieszczenie załogi i sternika pozwala zachować optymalną prędkość i stabilność kadłuba.
- Zakończenie manewru: Manewr odpadania kończymy w momencie uzyskania zadowalającego sternika kursu lub kiedy jacht wejdzie w kurs fordewind.
Zasada PZŻ: Podczas poprawnie wykonywanego odpadania jacht zacznie zwiększać przechył, dlatego należy zwrócić uwagę na odpowiednią pracę balastem i nie doprowadzać do przechyłu na stronę nawietrzną. Błędnie wykonany manewr — bez luzowania żagli — może skończyć się niepożądanym zwiększeniem przechyłu, a w skrajnej sytuacji wywrotką.
Komendy
- Sternik:
- „Lewy / prawy foka szot luzuj”
- Szotmen:
- „Jest lewy / prawy foka szot luzuj”
Zwrot przez rufę jest manewrem wymagającym od sternika staranności. W przeciwieństwie do zwrotu przez sztag nie może być wykonywany powoli — wręcz wskazane jest, aby wykonać go bardzo starannie, z zachowaniem szczególnej ostrożności, gdyż niewłaściwe jego wykonanie zagraża zdrowiu lub życiu załogi.
Definicja
Zwrot przez rufę to przejście linii wiatru rufą jachtu — od baksztagu jednego halsu do baksztagu na hals drugi.
Warunki niezbędne do wykonania manewru
- jacht płynie kursem baksztag — wynika to z samej definicji zwrotu przez rufę,
- jest wystarczająco dużo miejsca na wykonanie zwrotu.
Wykonanie manewru krok po kroku:
- Po upewnieniu się, że warunki są spełnione, sternik rozpoczyna zwrot komendą „Do zwrotu przez rufę!”, na którą cała załoga biorąca czynny udział w prowadzeniu jachtu odpowiada „Jest do zwrotu przez rufę”. Jacht płynnie odpada do głębokiego baksztagu.
- Sternik przesiada się na burtę zawietrzną, uważając, by nie zmienić kursu, po czym lekko wychyla ster (maks. 5°) na stronę nawietrzną.
- Przechodząc do fordewindu, wybieramy szoty grota tak, aby bom znalazł się w linii diametralnej jachtu (wybrany najbardziej, jak się da) — uniemożliwia to uderzenie bomu o burtę.
- Zbliżając się do linii wiatru, sternik wydaje komendy na oba szoty foka naraz, zaczynając od wybierania: „Lewy foka szot wybieraj, Prawy foka szot luzuj”. Osoba od lewego szota odpowiada „Jest lewy foka szot wybieraj”, a osoba od prawego — „Jest prawy foka szot luzuj”.
- Gdy rufa przecina linię wiatru, następuje przerzucenie grota. Sternik w tym czasie koncentruje uwagę na grocie i — jeżeli grot zapracuje na halsie przeciwnym — bez przytrzymywania luzuje go do kursu baksztag.
- Sternik wykonuje natychmiastową kontrę sterem. Załoga płynnie luzuje szoty grota i trymuje fok. Gdy jacht znajdzie się w baksztagu na nowym halsie, należy zatrzymać cyrkulację jachtu.
Komendy
- Sternik:
- „Do zwrotu przez rufę”
- Cała załoga:
- „Jest do zwrotu przez rufę”
- Sternik:
- „Lewy/prawy foka szot wybieraj, Prawy/lewy foka szot luzuj”
- Szotmen:
- „Jest lewy / prawy foka szot wybieraj”
- Szotmen:
- „Jest prawy / lewy foka szot luzuj”
Stanięcie w dryf to manewr polegający na wykonaniu manewru jak do zwrotu przez sztag, z pozostawieniem foka na dotychczasowej burcie. Po przejściu linii wiatru fok działa na wstecznym, zatrzymując bieg jachtu i stabilizując go w bocznym dryfie.
Wykonanie manewru (Wytyczne PZŻ):
- Płyniemy bajdewindem. Komenda: „Do dryfu!”. Załoga przygotowuje się do zwrotu.
- Sternik ostrzy jak do zwrotu przez sztag. Załoga NIE LUZUJE szotów foka.
- Po przejściu linii wiatru fok zostaje po tej samej stronie burty i pracuje na wstecznym, gwałtownie wyhamowując jacht.
- Sternik całkowicie luzuje szoty grota i wykręca ster na burtę nawietrzną. Jacht zatrzymuje się i powoli dryfuje bocznie.
Zachowanie jachtu w dryfie
Jacht postawiony w dryfie powinien sam wykonywać ruch na zmianę — ostrząc i odpadając — na skutek naprzemiennego działania steru i foka. Kiedy działa fok, jacht odpada, jednocześnie rozpędzając się; gdy nabierze prędkości na tyle, że efektywność steru staje się większa niż działanie foka, jacht zaczyna ostrzyć, tracąc prędkość. Niektóre jachty utrzymują stan równowagi — wtedy nie wykonują ostrzenia ani odpadania, tylko przesuwają się bokiem po wodzie.